कविश्रेष्ठ कुसुमाग्रज

आज कविश्रेष्ठ कुसुमाग्रज यांच्या जन्मशताब्दीनिमित्त त्यांच्या काही निवडक कविता...
’जागतिक मराठी दिनाच्या’ हार्दीक शुभेच्छा...

१) कौतुक म्हणजे
फुलमाळांची रास मनोहर,
त्याच फुलांची दुसर्‍या दिवशी
कचरा कुंडीत पडणारी भर

२) वडिलधार्‍या या पायांना
शतादिकांचे हात स्पर्शती,
खंत एक की, उरला नाही
हात एकही खांद्यावरती

३) आकशपण हटता हटत नाही
मातीपण मिटता मिटत नाही
आकाश - मातीच्या या संघर्षात
माझ्या जखमांचं देणं
फिटता फिटत नाही

४) गेलिस ठेवून मस्तक जेव्हा
अगतिक माझ्या पायावरति,
ह्या पायांना अदम्य इच्छा
ओठ व्हायची झाली होती

५) भॆट जाहली पहिली तेव्हा
सांज पेटली होती,
रिमझिम वर्षेतूनि लालसा
लाल दाटली होती

काळ लोटला आज भेटता
नदी आटली होती,
ओठांवरती उपचारांची
सभा थाटली होती...

-कुसुमाग्रज

भेंडी...

ती जगत गेली तेव्हातिने कुरतडून काढला आरशामागचा पारा...

आता ती हवं तसं जग बघते

फारशी गोंधळून न जाता!

तिने ठरवले होते

कागदी होड्या डबक्यात सोडणार नाही म्हणून...

होड्या राहिल्याही असत्या कदाचित पण,

उद्या एखाद्या उपाशी कुत्र्याने 

डबक्यातून तहान भागवली असती तर?

तिला वेडही नव्हते...सागरगोट्यांचे...

सागरगोट्यांची तिची असलेली एकमेव आठवण म्हणजे

भिंतीवर घासून चटका देण्याची!

तिने संभोगरेषांना कधी कागदावर उतरवले नाही

घर आवरताना कचरा म्हणून

फेकलं जाण्याची भीती असावी!

अचानक,

तिच्यातली एक पेशी बंड करून उठली,

आणि तिने बघता बघता व्यापलं

यकृत, काळीज, जठर आणि आतडी...

आता,

मेंदूच्या कुठल्याही धाग्यादोर्‍यांनी बांधता न आलेली ती पेशी,

’ती’ मन म्हणून मिरवते!

त्या मनाच्या गाभार्‍यातून आता

नित्य ऐकू येत असतात ती गात असलेली सुफ़ी गीते...

.

.

.

आणि माझ्यावर ’भेंडी’ चढत जाते!

-प्रथमेश किशोर पाठक

लपंडाव

रस्त्याने जाताना पायात तंगडं घालून पाडणे

हा तर आठवणींचा आवडता खेळ...

आठवणींना लपंडावही प्रीय आहे!

कट्टा, पार, कोपर्‍यावरचं साडीचं दुकान आणि माझी खोली...

भले ह्या जागा माझ्यासाठी लपण्याच्या बंदिस्त कोठड्या असतील

जिथे काळोखही दबकत दबकत शिरतो

पण

आठवणी तिथेही मला शोधून काढतात...मी मैदानात लपल्यासरखा!

मी सोनचाफ्यापाशी लपतो,

हा विचार करून की

एकदा ’त्याच्या’ सवलीत ’तिच्या’ केसात माळला होता ’तो’

आणि त्याच खुशीत 

तो शिशिरातही मोहोरलेला असतो आजकल...

त्याच हिरव्या झाडात, 

एखाद्या पिवळ्याजर्द चाफ्याच्या मागे लपेन

आनि आठवणींना ’धप्पा’ देईन...

पण त्या तिथेही मला हुडकून काढतात...’भॉक्क’ करतात...

माझा आणि आठवणींचा लपंडाव खूप दिवसांपासून चालूये...

आता मलाही मजा येऊ लागलिये ह्या खेळात!

फक्त 

भीती इतकीच वाटते,

आठवणींने मला पूर्ण शोधल्यावर जर

उद्या माझ्यावर राज्य आलं तर?

-प्रथमेश किशोर पाठक

अस्पृश्य

(कवी कायमच स्वत:ला आणि स्वत:च्या कवितेल्या निरनिराळ्या भुमिकेतून बघत असतो... हा कवी स्वत:ला ’घरात बाजूला बसलेल्या/ कावळा शिवलेल्या स्त्री’च्या भूमिकेत ठेवतोय... तिचा तो एकांत जर माझ्या कवितेला मिळाला तर माझी कविता कशी बहरेल...हे पडताळून बघतोय...)

जरी भासलो वाहत्या गर्दी सारखा तरी
माझ्याच तळघरात एकाकी मी
जशी प्रशस्त वाड्याच्या तळघरात तेवत बसलेली एखादी ती
जिला नुकताच कावळा शिवून गेलाय...

किंवा कधी पोटमाळ्याच्या अडगळीत
कौलातून झिरपणाऱ्या चंद्रधारा मोजत मोजत
बाजूला होऊन किती दिवस झालेत, हे मोजणारा मी...

कुणी फेटाळण्या आधीच, गर्दी पासून अलिप्त होत जात
त्या सर्वांच्या विरुद्ध्याच्या दिशेने चालत जात असताना
अचानक असं शांत वाटू लागतं
जशी गर्दी वाहून चालली आहे माझ्या भोवतालची...
आणि मी एकटाच कुठेतरी, स्वतःची जाणीव झाल्यागत
स्वतःचीच समाधी लावत, स्वतःच्याच सहवासात, स्वतःसाठी!

अचानक भान सोडून विचारतं मन स्वतःलाच कधी कधी
चार दिवस संपले नाहीत का अजून?
एकटाच चालत जातो आहेस अजून?

चल, पुन्हा एखादा प्रयत्न करून बघतो गर्दीतला होण्याचा...
मग सोडून समाधी वळतो पुन्हा, दिशा नसलेल्या गर्दीतून पुढे पुढे सरपटण्यासाठी...

चारच पावलं गेल्यावर पुन्हा जमतात ते कावळे
गर्दीवर घिरट्या घालत राहतात सारखे
जशी घरट्यात सोडलेल्या पिल्लावर नजर ठेवून घार
उंच आकाशात घिरट्या घालत राहते...

मी तर आतुरलेलाच असतो... अशुद्ध होण्यासाठी!
पुन्हा तळघर, पुन्हा काळोख, पुन्हा एकांत, पुन्हा समाधी!
मी तर आतुरलेलाच असतो... पुन्हा अस्पृश्य होण्यासाठी!

- अमेय घरत

शब्दांकीत

( ही कवितेवरची कविता आहे... एक कवी खूप दिवस काही सुचत नाही म्हणून उद्विग्नावस्थेत समुद्रावर जातो, भरलेल्या आभाळाकडे आणि समुद्राकडे कवितेचा आक्रोश करतो आणि एक कविता घेऊन घरी जातो...)


समुद्राकाठी उभे राहून मोकळ्या आभाळाकडे बघितल्यावर आतून एक संताप होतो.

समोरचं आभाळ चिडवत असतं मला एखाद्या कोर्‍या कागदाप्रमाणे,
चिथवत असतं लिही काहीतरी .... पण मी शांत....

राग अनावर होतो आणि डोळ्यातून दोन थेंब गालावर घसरतात,
मी दोन्ही मुठीत धरतो आभाळ आणि चुरगळून टाकतो जमेल तेवढं...
डोळ्यातला राग पाण्याबरोबर बाहेर पडतो हळूहळू.....
चुरगळलेलं मूठीतलं आभाळ उघडून बघतो
तर त्यावर डोळ्यातले थेंब शब्दं बनून उभे असतात ओळी-ओळीत!
उधाणलेला समुद्र माझ्याकडे बघत असतो
जणू काही ती कविता मी त्याला ऐकवणारच आहे.
पण मी सोडून देतो आभाळाचा कागद हातातून
आणि पाणी शब्दांनी पुलकीत होतं.
माझ्या अंगावर एक लाट येवून त्याच शब्दांकीत पाण्यानी मला भिजवून जाते
आणि घेवून जाते मी लिहीलेली आभाळावरची कविता...
मी बघत बसतो दूर जाण्यार्‍या आभाळाकडे
भूकेला...
परत एकदा शब्दांसाठी आतूरलेला....
घरी पोहोचतो,
कपडे काढतो आणि सुगंध पसरतो
पुन्हा एकदा भिजलेल्या समुद्रातल्या अक्षरांचा..


-ऋतू

नातवांच्या कविता... कार्यक्रमाला आग्रहाचे निमंत्रण...

और तो कोई बस ना चलेगा...

और तो कोई बस ना चलेगा हिज्र के दर्द के मारो का
सुबह का होना दुभर कर दे रस्ता रोक सितारोका
[हिज्र- Seperation दुभर- Difficult]

 झुठे सिक्को में भी उठा देते है अक्सर सच्चा माल
शक्ले देख के सौदा करना काम है इन बंजारोका


अपनी जुबॉँ से कुछ ना कहेंगे चूप ही रहेंगे आशिक लोग
तुमसे तो इतना हो सकता है पुछो हाल बेचारोका


एक जरासी बात थी जिसका चर्चा पहुचा गली गली
हम गुमनामो ने फ़िरभी एहसान ना माना यारोका


दर्द का कहना चिख उठो दिल का तकाज़ा वझा निभाओ
सब कुछ सहना चुप चुप रहना काम है इझ्झतदारोका
[दिल का तकाज़ा वझा- Heart's demand of self respect]

 - इब्न-ए-इन्शा